در گزارش جدیدی از زیستبوم فناوری کشور فاش شد که شرکتهای دانشبنیان با دستاوردی چشمگیر، مانع از خروج حدود ۱۸ میلیارد دلار ارز از کشور شدهاند. این موفقیت در حالی محقق شده که ارزش تولید این شرکتها تا پایان سال ۱۴۰۳ به حدود ۲۵ میلیارد دلار رسیده است.
جزئیات دستاورد ارزی: تولید ۲۵ میلیارد دلاری در مقابل ارزبری ۶ میلیارد دلاری
مصطفی عرب، مدیرعامل یک شرکت دانشبنیان فعال در حوزه اعتبارسنجی، در همایش رونمایی از «ششمین گزارش زیستبوم دانشبنیان» اعلام کرد: شرکتهای دانشبنیان با وجود تولید حدود ۲۵ میلیارد دلاری، تنها بین ۴ تا ۶ میلیارد دلار ارزبری داشتهاند. این به معنای جلوگیری از خروج ۱۸ میلیارد دلار ارز از کشور است. وی برای درک بهتر این رقم، آن را با حجم واردات سالانه کشور (حدود ۱۰۰ میلیارد دلار) مقایسه کرد تا جایگاه واقعی اقتصاد دانشبنیان را نمایان سازد.
این گزارش که با حمایت صندوق نوآوری و شکوفایی و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری تهیه شده، بر پردازش ریزدادههای واقعی (و نه نظرسنجی) استوار است و دقت شاخصهای آن در برخی حوزهها به ۱۰۰ درصد میرسد.
تصویر واقعی از زیستبوم: تمرکز منابع و چالش بقای شرکتهای دانشبنیان
گزارش حاضر، تصویری فراتر از آمارهای تجمعی همیشگی ارائه میدهد و به آسیبشناسی میپردازد. دادهها نشان میدهد تنها حدود ۵ درصد از شرکتهای دانشبنیان (شرکتهای پیشران)، مسئول جذب نزدیک به ۹۰ درصد تسهیلات بانکی، ایجاد ۷۴ درصد درآمد کل و ۸۴ درصد صادرات این بخش هستند. این تمرکز شدید منابع، لزوم طراحی برنامههای حمایتی متفاوت برای شرکتهای نوپا و پیشران را آشکار میسازد.
همچنین هشدار داده شده که با وجود رشد تعداد شرکتهای دانشبنیان به بیش از ۱۲ هزار مورد، بسیاری ممکن است نتوانند از مرحله نوپایی عبور کنند. عرب با اشاره به نرخ جهانی شکست استارتاپها (تا ۵۰٪ در پنج سال اول) خاطرنشان کرد که خروج برخی از این شرکتها از چرخه فعالیت، به دلیل ناتوانی در «توجیه اقتصادی» و نه ضعف فناوری، روندی طبیعی اما نیازمند مدیریت است.
زیرساختهای فناوری: نقطه قوت همراه با تهدید پراکندگی
برای اولین بار، گزارش به بررسی «زیرساختهای علم و فناوری» پرداخته است. یافتهها حاکی از آن است که نزدیک به ۶۰ درصد شرکتهای دانشبنیان در آزمایشگاههای معتبر و ۳۳ درصد در پارکهای علم و فناوری مستقر هستند.
با این حال، مهمترین آسیب شناساییشده در این بخش، «تعدد مراکز با کارکردهای مشابه و نبود متولی واحد» است. این پراکندگی و موازیکاری میتواند بهرهوری کل اکوسیستم را به شدت کاهش دهد.
چشمانداز آینده: رصد بخشی و آمایش سرزمینی
به عنوان گام بعدی، گزارش به سمت «آمایش سرزمینی» و «رصد بخشی» حرکت کرده است. بر این اساس، آمار شرکتهای دانشبنیان به تفکیک استانها تهیه شده و تلاش میشود سهم دقیق این شرکتها در حوزههایی مانند فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) سنجیده شود. اتصال دستهبندیهای فناوری به کدهای بینالمللی نیز برای تحلیل بهتر تعاملات اقتصادی در دستور کار قرار دارد.
دستاورد جلوگیری از خروج ۱۸ میلیارد دلار ارز توسط شرکتهای دانشبنیان، گواه پتانسیل بالای این بخش برای تقویت اقتصاد مقاومتی است. با این حال، گزارش ششم به وضوح نشان میدهد که برای تبدیل این پتانسیل به ثروت پایدار، نیازمند مدیریت هوشمندانه منابع، حمایت هدفمند از شرکتهای نوپا و یکپارچهسازی زیرساختهای پراکنده هستیم.
ماهان زند
من فارغالتحصیل رشته مهندسی کامپیوتر هستم و از دوران نوجوانی به دنیای فناوری علاقهمند بودم. فعالیت حرفهای خودم را از سال ۱۳۹۷ با نوشتن مقالههای نقد و بررسی گجتهای هوشمند در یک وبلاگ شخصی آغاز کردم. پس از کسب تجربه، به عنوان نویسنده و تحلیلگر در نشریات مختلف فعالیت کردم و در حال حاضر، به عنوان دبیر بخش فناوریهای نو در یک مجله معتبر تکنولوژی مشغول به کار هستم. تلاش من این است که آخرین اخبار و پیشرفتهای دنیای فناوری را به زبانی ساده و کاربردی برای مخاطبان ارائه دهم.
