حزب سوسیال دموکرات آلمان (SPD) به عنوان یکی از احزاب اصلی ائتلاف حاکم، طرحی جسورانه برای اعمال محدودیت شبکههای اجتماعی برای کودکان و نوجوانان ارائه داده است. بر اساس این پیشنهاد، استفاده از پلتفرمهایی مانند اینستاگرام، تیکتاک و ایکس برای کودکان زیر ۱۴ سال به طور کامل ممنوع خواهد شد و نوجوانان ۱۴ تا ۱۶ ساله تنها به نسخههای ویژه و عاری از الگوریتمهای اعتیادآور دسترسی خواهند داشت . این طرح که با هدف مقابله با آسیبهای روانی و اجتماعی فضای مجازی ارائه شده، موج گستردهای از بحثها را در میان کارشناسان و سیاستمداران آلمانی برانگیخته است.
به گزارش برنا و به نقل از رویترز، لارس کلینگ بیل، رئیس حزب سوسیال دموکرات و معاون صدراعظم آلمان، در توجیه این طرح گفت: «چند سال پیش، همه ما بر آزادی اینترنت تأکید داشتیم و میگفتیم که مطلقاً هیچ محدودیتی نباید وجود داشته باشد. اما اکنون جوانان خود به ما مراجعه میکنند و میگویند که به قوانین روشنی برای نحوه برخورد با شبکههای اجتماعی نیاز داریم» .
طرح سهلایه محدودیت شبکههای اجتماعی برای کودکان و نوجوانان
بر اساس سند سیاستگذاری حزب سوسیال دموکرات که در اختیار رسانههایی مانند هندلزبلات و رویترز قرار گرفته، محدودیت شبکههای اجتماعی برای کودکان در سه گروه سنی طراحی شده است :
گروه اول – کودکان زیر ۱۴ سال: برای این گروه سنی، ممنوعیت کامل استفاده از پلتفرمهای اجتماعی در نظر گرفته شده است. ارائهدهندگان خدمات موظف خواهند بود «دسترسی را از نظر فنی به طور مؤثر مسدود کنند». در صورت تخلف پلتفرمها، جریمههای سنگین و حتی مسدودسازی موقت شبکه به عنوان آخرین راه حل اعمال خواهد شد .
گروه دوم – نوجوانان ۱۴ تا ۱۶ سال: برای این گروه سنی، پلتفرمها موظف به ارائه «نسخه جوانان» خواهند بود. این نسخه ویژه باید عاری از هرگونه ویژگی اعتیادآور مانند پیمایش بیپایان (Endless Scrolling)، پخش خودکار محتوا (Autoplay) و سیستمهای تشویقی باشد. همچنین فیدهای کنترلشده با الگوریتم و محتوای شخصیسازیشده در این نسخه ممنوع است . دسترسی به این نسخه تنها از طریق اپلیکیشن «کیف پول EUDI» والدین یا قیم امکانپذیر خواهد بود .
گروه سوم – بالای ۱۶ سال و بزرگسالان: برای تمام شهروندان بالای ۱۶ سال، سیستمهای توصیهگر الگوریتمی به طور پیشفرض غیرفعال خواهند بود. کاربران در صورت تمایل میتوانند آگاهانه این سیستمها را فعال کنند. این گروه سنی نیز موظف به تأیید هویت با کیف پول EUDI پیش از استفاده از پلتفرمها هستند .
چرا محدودیت شبکههای اجتماعی برای کودکان در دستور کار قرار گرفت؟
آمارهای تکاندهنده از وضعیت سلامت روان کودکان و نوجوانان آلمانی، یکی از دلایل اصلی ارائه این طرح بوده است. بر اساس مطالعه OECD در سال ۲۰۲۵، نوجوانان ۱۵ ساله در آلمان به طور میانگین روزانه نزدیک به هفت ساعت را پای صفحهنمایش میگذرانند که این کشور را در رتبه پنجم میان ۳۶ کشور مورد بررسی قرار داده است .
مارکوس ساری، روانشناس و مدیر خدمات روانشناختی شهر زولینگن، در این باره میگوید: «اکنون ۳۰ درصد از دختران ۱۲ تا ۱۷ ساله میگویند که در سال گذشته یک دوره افسردگی شدید را تجربه کردهاند. این مسئله معمولاً با مصرف انبوه رسانهای همراه است، در حالی که مغز جوانان از نظر زیستی برای این حجم از مصرف آماده نیست. ناحیهای از مغز که مسئول کنترل تکانه است، بسته به نتایج مطالعات مختلف، تا ۲۱ تا ۲۵ سالگی به طور کامل شکل نمیگیرد» .
واکنشها به طرح محدودیت شبکههای اجتماعی؛ از حمایت تا مخالفت
طرح محدودیت شبکههای اجتماعی برای کودکان با واکنشهای متفاوتی در میان احزاب و کارشناسان مواجه شده است. اتحادیه دموکرات مسیحی (CDU) به عنوان شریک ائتلافی SPD نیز پیشنهاد مشابهی برای ممنوعیت استفاده زیر ۱۶ سال ارائه کرده که قرار است در کنفرانس حزبی این هفته مورد بحث قرار گیرد . کارین پرین، وزیر خانواده آلمان از حزب دموکرات مسیحی، اعلام کرده که شخصاً میتواند ممنوعیت تا سن خاصی را تأیید کند .
در مقابل، برخی چهرههای سرشناس اتحادیه مانند مارکوس زودر، رهبر حزب سوسیال مسیحی باواریا، به شدت با این طرح مخالفت کردهاند .
در میان کارشناسان نیز اختلاف نظر وجود دارد. کاترینا شایتر، پژوهشگر حوزه آموزش در پوتسدام، هشدار میدهد: «حدود ۷۵ درصد از جوانان که استفاده سالمی از رسانههای اجتماعی دارند، نادیده گرفته میشوند. ارتباط بین رسانههای اجتماعی و سلامت روان به آن اندازه که سیاستها نشان میدهند، قطعی و یکجانبه نیست» . او به جنبههای مثبت رسانههای اجتماعی مانند امکان ارتباط نوجوانان دگرباش در مناطق روستایی با اجتماع خود اشاره میکند.
چالشهای اجرایی محدودیت شبکههای اجتماعی
اجرای محدودیت شبکههای اجتماعی برای کودکان با چالشهای فنی و قانونی متعددی مواجه است. اپلیکیشن EUDI-Wallet (کیف پول هویت دیجیتال اتحادیه اروپا) که قرار است برای تأیید سن استفاده شود، تا پایان سال ۲۰۲۶ در دسترس خواهد بود .
از سوی دیگر، دولت فدرال آلمان اعلام کرده است که پیش از دریافت نتایج کمیسیون ویژهای که در سپتامبر ۲۰۲۵ در وزارت خانواده تشکیل شده، تصمیمگیری نخواهد کرد. این کمیسیون قرار است نتایج خود را در تابستان ۲۰۲۶ ارائه دهد . یک سخنگوی دولت تأکید کرد که این موضوع بسیار پیچیده است و نمیتوان عجلهای در آن داشت .
همچنین، مقررات رسانهای در آلمان بر عهده ایالتهاست و برای اجرای قوانین یکسان در سراسر کشور، مذاکرات گستردهای میان ایالتها لازم است .
الگوبرداری از استرالیا؛ اولین کشور دارای محدودیت سراسری
طرح محدودیت شبکههای اجتماعی برای کودکان در آلمان، تحت تأثیر قانون استرالیا ارائه شده است. استرالیا در نوامبر ۲۰۲۴ به عنوان اولین کشور جهان، استفاده از رسانههای اجتماعی را برای افراد زیر ۱۶ سال ممنوع اعلام کرد . کشورهای دیگری مانند دانمارک، بریتانیا، فرانسه و اسپانیا نیز در حال بررسی اقدامات مشابه هستند .
نظارت بر این پلتفرمها پس از آن شدت گرفت که مشخص شد چتبات هوش مصنوعی Grok متعلق به ایلان ماسک، تصاویر جنسی غیرمجاز تولید میکند .
جمعبندی
پیشنهاد حزب سوسیال دموکرات آلمان برای اعمال محدودیت شبکههای اجتماعی برای کودکان زیر ۱۴ سال، نشاندهنده تغییر رویکردی اساسی در نگاه به فضای مجازی و تأثیرات آن بر نسل جوان است. این طرح اگرچه با استقبال برخی سیاستمداران و روانشناسان مواجه شده، اما چالشهای اجرایی، قانونی و همچنین مخالفتهایی از سوی کارشناسان و برخی احزاب را پیش رو دارد. به نظر میرسد سرنوشت نهایی این طرح به نتایج کمیسیون ویژه و مذاکرات میان ایالتها وابسته باشد و تا تابستان ۲۰۲۶ باید منتظر ماند و دید آیا آلمان نیز مانند استرالیا به جمع کشورهای دارای محدودیت سراسری برای استفاده کودکان از شبکههای اجتماعی خواهد پیوست یا خیر.
ماهان زند
من فارغالتحصیل رشته مهندسی کامپیوتر هستم و از دوران نوجوانی به دنیای فناوری علاقهمند بودم. فعالیت حرفهای خودم را از سال ۱۳۹۷ با نوشتن مقالههای نقد و بررسی گجتهای هوشمند در یک وبلاگ شخصی آغاز کردم. پس از کسب تجربه، به عنوان نویسنده و تحلیلگر در نشریات مختلف فعالیت کردم و در حال حاضر، به عنوان دبیر بخش فناوریهای نو در یک مجله معتبر تکنولوژی مشغول به کار هستم. تلاش من این است که آخرین اخبار و پیشرفتهای دنیای فناوری را به زبانی ساده و کاربردی برای مخاطبان ارائه دهم.
